حقایق عجیب و شگفت انگیز در علم روانشناسی

مجله عالی ها

حقایق عجیب و شگفت انگیز در علم روانشناسی

حقایق عجیب و شگفت انگیز در علم روانشناسی ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۶

2011238847 حقایق عجیب و شگفت انگیز در علم روانشناسی

حقایق عجیب و شگفت انگیز در علم روانشناسی 

برای شما حقایقی را بیان می کنیم که در علم روانشناسی بسیار چالش برانگیز میباشند و خواندن آنها شاید برای شما تعجب داشته باشد. روانشناسی نحوه‌ی رفتار، تفکر و احساس آدم‌ها را از لحاظ علمی مطالعه میکند. روانشناسی اجتماعی نحوه‌ی رفتار، تفکر و احساس آدم‌ها را در متنِ جامعه مطالعه می کند؛ به این معنا که نشان میدهد رفتارها، تفکرها، و احساس‌ّهای آدم‌ها چگونه تحت تاثیر آدم‌های دیگر تغییر می کنند.

 

حقیقت روانشناسی اجتماعی اول: زندان استمفورد

در این‌جا شاید لازم باشد برای افرادی که تاکنون در مورد زندان استمفورد چیزی نشنیده‌اند، قدری توضیح دهیم زیرا این داستانْ نشان‌دهنده‌ی درماندگیِ «یا تمایل» ما در پذیرش موقعیت‌ها و ساختارهای قدرتی هست که در آن زندگی می کنیم.فیلیپ زیمباردو کنجکاو بود بداند چرا زندان‌ّها مکان‌هایی خشونت‌آمیز میباشند؛ آیا این خشونت به علت شخصیت ساکنان آن‌جا هست، یا به علت تاثیر مخرب ساختارِ قدرت در خودِ زندان‌ها هست؟

 

زیمباردو به دنبال یافتنِ پاسخی برای این پرسش، یک زندانِ ساختگی در زیرزمین بخش روانشناسی دانشگاه استمفورد ایجاد کرد. وی چند مردِ جوان معقول و موجه را بعنوان داوطلب انتخاب کرد – هیچ‌یک سابقه‌ی جنایی نداشتند و همگی در آزمون‌های روان‌شناختی بعنوان افراد “معمولی” شناخته شدند – و به صورت تصادفی به نیمی از آنها نقش زندانی

 

و نیمی دیگر نیز نقش زندانبان داد. طبق برنامه وی تصمیم داشت به مدت دو هفته آنها را به این صورت به حال خود رها کند و نظاره‌گرِ نحوه‌ی تعاملِ این شهروندان با یکدیگر در نقش‌های جدیدشان باشد.

 

آن‌چه در ادامه اتفاق افتاد تبدیل به افسانه شد:

شرایط اجتماعی در این زندانِ ساختگی با سرعتی حیرت‌آور هر روز بدتر می‌شد. در اولین شب، زندانی‌ها شورش به راه انداختند، و زندانبان‌ها که با نافرمانیِ زندانی‌ها احساس ترس و نگرانی میکردند، آنها را به شدت سرکوب کردند. آنها برای تادیب زندانی‌ها شروع به ابداع راه‌هایی خلاقانه‌ کردند،

 

و از روش‌هایی نظیر تفتیش بدنی به صورت تصادفی و عریان، ایجاد محدودیت در حمام و دستشویی، فحاشی، محرومیت از خواب، و خودداری از تحویل غذا بهره گیری می کردند.زندانی‌ها تحت چنین فشاری نظارت‌شان را از دست دادند. تنها پس از گذشتِ سی ‌و ‌شش ساعت، یکی از زندانی‌ها فریاد ‌زد که “‌از درون در حال سوختن هست‌‌.”

 

در طول شش روز، چهار زندانیِ دیگر نیز از همین کار پیروی کردند، به طوری که یکی از آنها به علت استرس بالا تمام پوست بدنش پر از جوش و التهاب شد. کاملا واضح بود برای همۀ‌ی افراد درگیر در این آزمایش نقش‌های اخیر به سرعت از حالت بازی خارج و به شدت جدی شده بود.

 

حتی خودِ زیمباردو نیز به شدت تحت تاثیر فضای روانیِ مخربِ این وضعیت قرار گرفت. وی به‌تدریج دچار ترس‌های پارانوئیدی شد و فکر ‌کرد زندانی‌ها برای فرار نقشه کشیده‌اند، و واقعا سعی کرد از پلیس درخواست کمک کند. خوشبختانه، در این زمان، زیمباردو متوجه‌ی این مسئله شد که وضعیت واقعا از نظارت خارج شده هست

 

و بدتر از چیزی هست که پیش‌بینی کرده بود. تنها شش روز قبل بود، ولی دانشجوهایی جوان و شاد که این آزمایش را آغاز کرده بودند، به زندانی‌هایی تندخو و گستاخ و زندانبان‌هایی دیگرآزار و سادیست تبدیل شده بودند.صبح روز بعد، زیمباردو تشکیل جلسه داد و به همه ی اعلام کرد میتوانند به منزل‌های‌شان برگردند. زندانی‌های باقی‌مانده همگی رها شدند،

 

ولی چنین گفته میشود که زندانبان‌ها ناراحت و آشفته بودند. آنها تازه داشتند از قدرت جدیدشان لذت می‌بردند و هرگز نمی خواستند این قدرت را از دست بدهند.زیمباردو بعدها در کتابش با عنوان اثر لوسیفر نوشت: “‌تنها آدم‌های کم شماری توانستند در مقابل وسوسه‌های مقام برای بهره گیری از قدرت و تسلط مقاومت کنند و هم‌زمان بتوانند چهره‌ای اخلاقی و نجیب از خود به نمایش بگذارند؛ اعتراف می‌کنم خود من نیز جزء این طبقه‌ی شریف نبودم‌.”

 

معنی و مفهومِ نتایج آزمایش زندان استمفورد چه بود؟

طبق گفته‌های زیمباردو و همکارانش، آزمایش زندان استمفورد نشان میدهد شرایط میتواند چه تاثیر قدرتمندی بر رفتار انسان داشته باشد. از آن‌جا که زندانبان‌ها بر مسند قدرت نشسته بودند، دست به رفتارهایی زدند که به صورت معمول در زندگیِ روزمره یا در شرایط دیگر هرگز انجام نمی‌دادند. زندانی‌ها نیز حقیقتا هیچ کنترلی بر وضعیت نداشتند، به‌تدریج منفعل و افسرده شدند.

 

حقیقت روانشناسی اجتماعی دوم: انتخاب‌ی پیش‌‌فرض

532129432 حقایق عجیب و شگفت انگیز در علم روانشناسی

نمودار بالا «برگرفته از پژوهش اریک جانسون و دنیل گلدستین با عنوان “‌آیا پیش‌فرض‌ها زندگی را نجات میدهند؟‌”‌» درصد آدم‌ها در کشورهای اروپایی را نشان میدهد که به اهدای اعضای بدن‌شان رضایت دادند.نکته‌ی دیدنیِ این نمودار این هست که تعداد زیادی از کشورهایی که با رنگ زرد در سمت چپ نمودار قرار دارند «دانمارک، بریتانیا و غیره»

 

از لحاظ اقتصاد، پیشرفت و غیره در جایگاهی یکسان با تعداد زیادی از کشورهایی میباشند که با رنگ آبی در بخش راستِ نمودار قرار دارند. پس چنین تفاوت فاحش در شمار افرادی که به اهدای اعضای بدن‌شان رضایت دادند در بین این کشورها از کجا به وجود آمده هست؟

 

نتایج پژوهش‌ها نشان میدهند علتِ این تفاوت فاحش نحوه‌ی انتخاب گزینش «رضایت یا عدم رضایت» در برگه‌ی دولتی بوده هست.

 

کشورهای زرد رنگ «فرم رضایت»

“‌لطفا در صورت رضایت به اهدای عضو داخل مربع را علامت بزنید‌.”‌

هیچ کس داخل مربع را علامت نزد. هیچ کس اعضای بدنش را اهدا نکرد.

 

کشورهای آبی رنگ «فرم عدم رضایت»

“‌لطفا در صورت عدم رضایت به اهدای عضو داخل مربع را علامت بزنید.‌”‌

 

در این‌جا نیز هیچ کس داخل مربع را علامت نزد… ولی «به علت نحوه‌ی نگارش جمله در فرم» همۀ اعضای بدن‌شان را بخشیدند.

 

نکته‌ی مهم

این پژوهش مشابه‌ی بسیار خوبی هست که اهمیت پیش فرض را در فرآیند تصمیم‌گیری نشان میدهد. تصمیم‌گیری کار دشواری هست، به همین علت آدم‌ها غالبا به پیش‌فرض‌ها اعتماد و آنها را انتخاب میکنند. بنابراین، نحوه‌ی تصمیم‌گیری تاثیری بسیار چندان بر رفتارهای متعاقبش دارد.

 

حقیقت روانشناسی اجتماعی سوم: بر اساس یک پژوهش در داشنگاه کمریبج،

تریتب حورف در یک کمله خیلی مهم نسیت. نتکه‌ی مهم این هست که الوین و آرخین حرف در جای دسرت قرار گفرته بشاد. حورف دگیر می‌تاونند کالما به هم رخیته باشند، با این حال می‌تاویند بدون مکشل خاص آنها را بوخانید. علت این مئسله آن هست که مغز شما همۀ‌ی حورف را نیم‌خاوند، بلکه کمله‌ها وگوره‌های کمله‌ّ‌‌ها را می‌اخنود.

 

آن‌چه چشم‌های‌مان می بینند دقیقا آن‌ چیزی نیست که مغزمان در نهایت برداشت می کند – ما فکر میکنیم راه میرویم و دنیا اطراف‌مان را با چشم‌های‌مان میبینیم؛ و چشم‌ها این اطلاعات را به مغز می‌فرستند و مغز نیز آنها را پردازش میکند و تجربه‌ای حقیقی را از “‌آن‌چه در دنیای بیرون‌مان‌”‌ وجود دارد به ما ارائه میکند. ولی حقیقت این هست که آن‌چه مغزمان در می‌یابد دقیقا آن‌ چیزی نیست که چشم‌های‌مان حقیقتا دیدن می کنند.

 

مفسر بزرگ – مغز دائما در حال تفسیر هر چیزی هست که آن را دیدن‌ می کند. برای مثال، به تصویر زیر نگاه کنید:

1570271046 حقایق عجیب و شگفت انگیز در علم روانشناسی

چه می بینید؟ شاید اولین چیزی که به ذهن‌تان برسد این هست که یک مثلث با حاشیه‌ سیاه رنگ در پس‌اساس میبینید، و یک مثلث سفید که به صورت برعکس بالای آن قرار گرفته هست. گرچه، این واقعا آن چیزی نیست که در این شکل وجود دارد، این‌طور نیست؟ این شکل دقیقا متشکل از چند خط و دایره‌های ناقص هست.

 

مغزتان شکلِ مثلثِ برعکس را – در یک فضای خالی – از خودش می‌سازد زیرا این همان چیزی هست که واقعا انتظار دارد ببیند. این نوعِ خاص از توهم را بر اساس نام یک روان‌شناس ایتالیایی «گایتانو کانیزسا» که در ۱۹۵۵ به این حقیقت پی برد، مثلث کانیزسا نام نهادند.

 

میانبرهایی برای دنیا – مغز ما برای آن‌که بتواند به راحتی و با سرعت دنیاِ اطراف‌مان را درک کند، این میانبرها را می‌سازد. در هر لحظه ورودی‌های حسیِ بسیار چندان «میلیون‌ها» وارد مغز می شوند، و مغز باید سعی کند همه ی‌ی آنها را درک کند. بنابراین از قاعده‌‌ی سرانگشتی بهره گیری می کند و بر اساس تجربه‌های‌اش

 

در مورد هر موضوع نتیجه‌گیری می کند تا بتواند مفهومِ آن‌چه را می بینید حدس بزند. این روش در اغلبِ اوقات جواب می دهد، ولی بعضی وقت‌ها نیز دچار خطا و اشتباه می شود.آن‌چه شما طراحی میکنید، لزوما همان چیزی نیست که آدم‌های دیگر می بینند – اصل مقاله این هست که آن‌چه ما فکر می کنیم آدم‌ها می بینند

 

و درک میکنند، لزوما همان چیزی نیست که آنها واقعا میبینند و درک می کنند. این بینش و درک ممکن هست بستگی به پس‌اساس، دانش، میزان آشنایی با آن‌چه می بینند، و انتظارات‌شان داشته باشد. در مقابل، شاید بتوانیم آدم‌ها را متقاعد کنیم به شیوه‌ای خاص به موضوعِ مورد نظرمان نگاه کنند؛ موفقیت در اینکار به نحوه‌ی ارائه‌ی‌ آن موضوع بستگی دارد.

 

با بهره گیری از پس‌اساس‌هایی با رنگ‌های گوناگون می توانیم جلب دقت کنیم و معنیِ نشانه‌ها را تغییر دهیم.شما چه فکر می کنید؟ آیا فکر میکنید طراحان حرفه‌ای به عمد از همین اصول برای جلب دقت بهره گیری میکنند؟ اگر شما طراح باشید از این ایده‌ها بهره گیری می کنید؟ اگر بتوانید پاراگرافی راکه پر از اشکال‌ّهای املایی بود، به خوبی بخوانید، پس آیا غلط‌های املایی مسئله‌ی مهمی میباشند؟

 

حقیقت روانشناسی اجتماعی چهارم: مغز به دنبال الگوهای ساده میرود

 

وقتی به X های زیر نگاه می کنید، دقیقا چه میبینید؟

xx xx xx xx

 

به احتمال چندان میگویید چهار آلبوم‌ی دوتایی x. ولی هرگز آنها را بعنوانِ ۸ تا x به صورت مجزا نمی بینید. شما وجود فاصله‌ی سفید، یا عدم وجود این فاصله را بعنوان یک الگو تفسیر میکنید.آدم‌ها تواناییِ زیادی در تشخیصِ الگوها دارند – تشخیص الگوها به درک سریعِ همه ی‌ی ورودی‌های حسی کمک می کند

 

که هر لحظه وارد مغزتان می شوند. چشم‌ها و مغزتان حتی هنگامی که هیچ الگوی حقیقی وجود نداشته باشد، همه ی وقت میخواهند الگو بسازند. مغز شما میخواهد الگوها را مشاهده نمایید.هر سلولِ واحد به شکل‌هایی خاص واکنش نشان می دهد – در ۱۹۵۹، دو پژوهش‌گر به نام‌های هیوبل و وِیزل نشان دادند سلول‌‌هایی واحد در قشر بیناییِ مغزتان وجود دارند

 

که فقط به خط‌های افقی واکنش نشان میدهند، و به همین ترتیب بعضی سلول‌های دیگر نیز فقط به خط‌های عمودی، بعضی به کناره‌ها، و بعضی نیز فقط به زاویه‌های خاص واکنش نشان می دهند. «هیوبل و ویزل در ۱۹۸۱ برای این کشف در مورد بینایی انسان پیروز به دریافت جایزه‌ی نوبل شدند».

 

نظریه‌ی بانک حافظه – حتی با کشف هیوبل و ویزل در ۱۹۵۹، برای سال‌های چندان نظریه‌ی غالب در بازشناخت الگو این بود که شما دارای یک بانک حافظه هستید که میلیون‌ها چیز را در خود ذخیره میکند، و وقتی شما یک چیز خاص را می بینید، به سرعت آن را با تمام اقلامِ موجود در بانک حافظه‌تان مقایسه می کنید تا موردی را بیابید تا با آن چیزِ خاص مطابقت داشته باشد.

 

شما اشیا را از طریق شکل‌های ساده تشخیص می دهید – ولی امروزه پژوهش‌ها به این ایده اشاره میکنند که در هر آن‌چه می بینیم، میتوانیم شکل‌های بنیادیِ خاصی را تشخیص می دهیم، و با بهره گیری از همین شکل‌های بنیادی که “‌جیون‌”‌ نام دارند، میتوانیم اشیا را تشخیص دهیم. ایروینگ بیدرمن در ۱۹۸۵ ایده‌ی جیون را معرفی کرد.

 

بر اساس این ایده، ۲۴۴ شکل بنیادی وجود دارد که آدم‌ها آنها را تشخیص میدهند و این شکل‌ها اجزای سازنده‌ی اشیایی میباشند که آنها را میبینیم و تشخیص‌شان می دهیم.

 

شکل زیر یکی از مشابه‌های جیونِ بیدرمن و نحوه‌ی رابطه اشیا با بازشناخت این الگوها را نشان میدهد.

193332047 حقایق عجیب و شگفت انگیز در علم روانشناسی

نکات مهم:

اگر میخواهید چیزی را به آدم‌ها ارائه دهید، تا آن‌جا که ممکن هست از الگوها بهره گیری کنید، زیرا آدم‌ها به صورت خودکار به دنبال این الگوها می گردند.اگر می خواهید آدم‌ها بتوانند به سرعت یک شی را تشخیص دهند، از طراحیِ ساده‌ی هندسیِ آن شی بهره گیری کنید. با اینکار تشخیصِ جیونِ موجود در آن شی را برای آن فرد آسان‌تر میکنید، و بنابراین کمک میکنید وی بتواند آسان و سریع‌تر شیِ اصلی را تشخیص دهد.

 

شما چه فکر میکنید؟ آیا تاکنون در ایجاد طرح‌ها و شمایل برای ارائه به دیگران و کمک به تشخیص‌شان از شکل‌های ساده بهره گیری کرده‌اید؟اثر آفتاب‌پرست – با این‌که مدت‌ها گمان می کردند تقلیدِ زبانِ بدن آدم‌های ‌دیگر میتواند میزان صمیمیت را میان آدم‌ها بیش‌تر کند، این نظریه تا وقتی دو پژوهش‌گر به نام‌ها چارتراند و بارگ در ۱۹۹۹۹ آلبوم‌ای از آزمایش‌ها را به‌عمل آوردند، به صورت دقیق آزموده نشده بود.

 

طبق یافته‌های چارتراند و بارگ، اثر آفتاب‌پرست گرایشی طبیعی برای تقلیدِ لحن گفتار و حالات چهره‌ی فردی دیگر هست. می توانید به این نکته دقت کنید آدم‌هایی که مدت‌ها به خوبی کنار یکدیگر زندگی کرده‌اند، تقریبا شبیهِ هم رفتار می کنند، زیرا به صورت غیرارادی حرکات دست و بدن، لهجه‌ی صحبت و چیزهای دیگر را از یکدیگر تقلید می کنند.

 

در حقیقت بدن به صورت خودکار تعاملِ میان این افراد را آسان و مطلوب‌تر می کند و در برخورد با یکدیگر سطح صمیمت‌شان را افزایش می دهد.بنابراین “‌اثر آفتاب‌پرست‌”‌، جدا از این‌که این خزنده‌ی خون‌سرد را از خطرات محافظت میکند، در حقیقت واکنشی گرم و دلپذیر برای تسهیل تعاملات اجتماعی هست. معمولا افراد اینکار را به صورت غریزی انجام میدهند، و خودشان از این رفتار آگاه نیستند، و در اغلبِ موارد، اینکار حقیقتا باعثِ افزایش دوستی و صمیمیت می شود.

 

افراد موافق و همدم، کسانی که موافقِ اکثر دیدگاه‌های یکدیگر میباشند، غالبا کارهای هم را منعکس میکنند. چارتراند می گوید: “‌کسانی که بیش‌تر به هم دقت دارند، بیش‌تر از یکدیگر تقلید می کنند‌”‌ و گرچه در این فرآیند، تبدیل به دوست‌هایی صمیمی‌تر میشوند.

 

حال این مسئله را میتوان در مقیاس بزرگ‌تر و در چارچوب‌های گوناگون به کار برد؛ مثلا در مدرسه، دانش‌آموزان تلاش میکنند “‌خود را وارد‌”‌ یک گروه محبوب از دانش‌آموزان کنند، بنابراین رفتارهای افراد آن گروه را تقلید میکنند. تا وقتی جوان هستیم تمایل داریم خود را با هر کسی که به وی نزدیک میشویم تطبیق دهیم که بتوانیم

 

از این طریق یک فرد مفید یا معمولی به نظر برسیم. واردِ هر گروهِ دوستان که می شویم، رنگی اخیر به خود می گیریم. شاید پیش خود ما فکر کنیم اگر دائما اطراف آدم‌های گوناگون باشیم، شاید بتوانیم فردی مفید و پیروز‌تر شویم. ولی تنوع و گوناگونی تنها از این جهت مثبت هست که بتواند چیزهایی اخیر به ما اضافه کند و باعث شود فردی بهتر باشیم،

 

نه این‌که بخواهد مطابق با شرایط و افرادِ اطراف‌، تغییرمان دهد. پیشنهاد میشود در طولانی‌مدت به دنبال آدم‌ها و شرایطی بگردیم که ما را همان‌‌گونه که هستیم بپذیرند و اجازه دهند آن‌گونه باشیم که دیگران مجذوب‌مان شوند، نه این‌که ما را به سمتی سوق دهند که بر اساس خواست و تقاضای دیگران تغییر کنیم.

 

این ها دقیقا همان مطالبی میباشند که باید در مدرسه‌ها آموزش داده شوند.

 

حقیقت روانشناسی اجتماعی پنجم: غالبا آدم‌ها تا قله‌ی قاف میروند تا بتوانند با نظر اکثریت هماهنگ شوند.

سالومون اَش آزمایشی را طرح‌ریزی کرد که در آن دو مستطیلِ مجزا را به آدم‌ها نشان می‌داد؛ داخل مستطیل سمت چپ یک خطِ مرجع، و در مستطیل سمت راست سه خط با اندازه‌های گوناگون قرار داشت. از آدم‌ها خواسته شد بگویند کدام‌یک از سه خط با خطِ مرجع برابر هست.

 

به نظر کار راحتی می آید، این طور نیست؟ ولی مشکل این‌جا بود که آنها جوا‌ب‌های‌شان را باید پس از ۵ تا ۷ نفرِ دیگر اظهار میکردند – در حقیقت این ۵ تا ۷ نفر از هم‌دستانِ‌اش بودند. اینکار ۱۸ بار تکرار شد، و در ۶۰ درصد موارد هم‌دستانِ‌اش پاسخ نادرست می‌دادند «به این صورت که علی‌رغم این‌که انتخاب‌ی C به وضوح درست بود،

 

آنها گزینش‌ی A را انتخاب می کردند». حدود یک‌سوم از شرکت‌کنندگان در این پژوهش دستِ کم یکبار با پاسخِ نادرستِ جمع موافقت کردند، و ۳۰ درصد کل شرکت‌کنندگان در اکثر اینگونه آزمایش‌ها نیز مطابق اکثریت پاسخ دادند.

 

 

بیوگرافی نویسنده

سلام خدمت بازدیدکنندگان وبسایت عالی ها / تاده هستم متولد 1370 مدیر عالی ها و امیدوارم از مطالبی که میزارم لذت برده باشید.

مشاهده تمامی 8568 پست

مطالب مشابه

ارسال دیدگاه

به نکات زیر توجه کنید

  • نظرات شما پس از بررسی و تایید نمایش داده می شود.
  • لطفا نظرات خود را فقط در مورد مطلب بالا ارسال کنید.